-> રાજ્યની ચૂંટણીના મહિનાઓ પહેલા બિહારમાં ચૂંટણી પંચના મતદાર યાદીના ‘વિશેષ સઘન સુધારા’, અથવા SIRને પડકારતી અરજીઓના સમૂહ પર સુપ્રીમ કોર્ટ સુનાવણી કરી રહી છે :
નવી દિલ્હી : ચૂંટણી પંચે ઓળખના પુરાવા તરીકે આધારને સ્વીકારવો જોઈએ, અને આ વર્ષના અંતમાં બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલા મતદારોની પુનઃ ચકાસણી માટે ‘માન્ય’ ગણાતા 11 અન્ય દસ્તાવેજોની યાદીમાં તેનો સમાવેશ કરવો જોઈએ, એમ સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે ‘વિશેષ સઘન સુધારા’ કેસમાં જણાવ્યું હતું. આજે સવારે કોર્ટમાં જારી કરાયેલા મૌખિક આદેશમાં, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે મતદાર યાદીમાં સમાવેશ કરવા અથવા તેમાંથી બાકાત રાખવા માટે વ્યક્તિની ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટે આધાર કાર્ડને 12મા દસ્તાવેજ તરીકે સ્વીકારવા જોઈએ. ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીની અરજીને કોર્ટે ફગાવી દીધી હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાં 7.24 કરોડ મતદારોમાંથી 99.6 ટકા લોકોએ પહેલાથી જ દસ્તાવેજો સબમિટ કરી દીધા છે અને હવે આધારનો સમાવેશ કરવાની માંગ કરવાથી કોઈ હેતુ રહેશે નહીં. જોકે, મતદાન પંચના અગાઉના વાંધાને મંજૂરી આપતા – કે આધાર બનાવટી હોઈ શકે છે અને તેથી, ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટે અયોગ્ય વિકલ્પ છે – કોર્ટે કહ્યું કે ચૂંટણી અધિકારીઓ “કાર્ડની અસલીતા ચકાસી શકે છે”
અને તેનો ઉપયોગ નાગરિકતા સ્થાપિત કરવા માટે થઈ શકતો નથી. આજે સવારે આપેલો આદેશ જુલાઈના અવલોકનનો પડઘો પાડે છે; કોર્ટે કહ્યું કે બનાવટીનું જોખમ – જેના કારણે ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે તે બે અન્ય ઓળખ કાર્ડને પણ નકારી કાઢે છે – તે 11માંથી કોઈપણ માટે થઈ શકે છે જે તેણે મંજૂરી આપી હતી. આ અવલોકનના સંદર્ભમાં, કોર્ટે મતદાન પંચ પાસેથી મતદારોના આધાર કાર્ડ સ્વીકારવા ન દેવા બદલ મતદાન અધિકારીઓને જારી કરાયેલી નોટિસ પર સમજૂતી પણ માંગી હતી. બિહારમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદાર યાદીના ‘વિશેષ સઘન સંશોધન’ અથવા SIR ને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ચાલી રહી છે. રાજ્યમાં મહાગઠબંધન ગઠબંધન બનાવનારા કોંગ્રેસ અને રાષ્ટ્રીય જનતા દળ સહિતના વિપક્ષોએ દલીલ કરી છે કે આ સુધારો પરંપરાગત રીતે તેમને મત આપનારા સમુદાયોના લાખો પુરુષો અને મહિલાઓને મતાધિકારથી વંચિત રાખવા માટે છેતરપિંડી છે. કોંગ્રેસે શાસક ભાજપ અને ચૂંટણી પંચ પર ‘મતદાર છેતરપિંડી કરવા માટે સાઠગાંઠ’ કરવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે.
જોકે, ચૂંટણી પંચે આગ્રહ કર્યો છે કે તેનો SIR કાનૂની અને બંધારણીય આદેશોની અંદર છે, અને મતદાર પુનઃચકાસણી પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે હાથ ધરવામાં આવી હતી. ચૂંટણી પંચે એવી પણ દલીલ કરી છે કે પુનઃચકાસણી પ્રક્રિયાથી તેને લાખો ગેરકાયદેસર મતદારોને ઓળખવાની મંજૂરી મળી, જેમાં નેપાળી અથવા બાંગ્લાદેશી નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે અને તેથી, ભારતમાં મતદાન કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. કોર્ટે આજની સુનાવણીમાં આ મુદ્દાને સ્વીકારતા કહ્યું કે, ‘કોઈ પણ ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સને મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવા માંગતું નથી… ફક્ત સાચા નાગરિકોને જ મતદાન કરવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ’. કોર્ટે કહ્યું કે જે લોકો ભારતીય નાગરિક હોવાનો દાવો કરે છે – બનાવટી દસ્તાવેજોના આધારે – તેમને મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રાખવા જોઈએ. તે સમયે પ્રશ્ન એ હતો કે જે લોકો બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે તેઓ કયા દસ્તાવેજો રજૂ કરી શકે છે – ત્યારે આધારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો – તેમના નામ દૂર કરવાને પડકારવા માટે.
22 ઓગસ્ટની સુનાવણીમાં, સર્વોચ્ચ અદાલતે 12 રાજકીય પક્ષોને SIR પરની સુનાવણીનો ભાગ બનાવ્યા હતા અને તેમને મતદારોને દૂર કરવામાં મદદ કરવા માટે તેમણે શું કર્યું છે તે અંગે સ્ટેટસ રિપોર્ટ દાખલ કરવા કહ્યું હતું. 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ, કોર્ટને, સમયમર્યાદા લંબાવવા માટે પક્ષો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી કેટલીક અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે, મતદાન પેનલ દ્વારા કહેવામાં આવ્યું હતું કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાં દાવા, વાંધા અને સુધારા 1 સપ્ટેમ્બર પછી પણ દાખલ કરી શકાય છે પરંતુ તે અંતિમ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત થયા પછી આનો વિચાર કરવામાં આવશે. કોર્ટે બિહાર SIR પરની મૂંઝવણને ‘મોટા ભાગે ટ્રસ્ટનો મુદ્દો’ ગણાવ્યો અને રાજ્ય કાનૂની સેવા સત્તામંડળને 1 ઓગસ્ટના રોજ પ્રકાશિત થયેલા ડ્રાફ્ટ રોલ પર દાવા અને વાંધા દાખલ કરવામાં વ્યક્તિગત મતદારો અને રાજકીય પક્ષોને મદદ કરવા માટે પેરાલીગલ સ્વયંસેવકોને તૈનાત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. SIR ના તારણોએ બિહારમાં નોંધાયેલા મતદારોની કુલ સંખ્યા, જે કવાયત પહેલા 7.9 કરોડ હતી, તે ઘટાડીને 7.24 કરોડ કરી દીધી.
