ગરવી તાકાત ગાંધીનગર : ગુજરાત પોલીસ દેશમાં પ્રથમ બની છે જેણે ‘NARIT AI’ (નાર્કોટિક્સ એનાલિસિસ અને RAG-આધારિત તપાસ સાધન) નામનું કૃત્રિમ બુદ્ધિ-સંચાલિત સાધન વિકસાવ્યું છે, જેનો હેતુ નાર્કોટિક્સ તપાસ અને અમલીકરણને મજબૂત બનાવવાનો છે, એમ એક સત્તાવાર પ્રકાશનમાં જણાવાયું છે. ગુજરાત પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, NARIT AI એ એક રીટ્રીવલ ઓગમેન્ટેડ જનરેશન (RAG)-આધારિત સિસ્ટમ છે જે NDPS કાયદાકીય માળખા હેઠળ જટિલ નાર્કોટિક્સ કેસોને હેન્ડલ કરવામાં કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને મદદ કરવા માટે રચાયેલ છે. કાનૂની જોગવાઈઓ, કેસ કાયદાઓ અને તપાસ પ્રક્રિયાઓને એકીકૃત કરીને, સિસ્ટમ તપાસ અધિકારીઓને રીઅલ-ટાઇમ વિશ્લેષણાત્મક સહાય પૂરી પાડે છે. આ ભારતમાં કોઈપણ રાજ્ય પોલીસ અથવા કાયદા અમલીકરણ એજન્સી દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું આ પ્રકારનું પ્રથમ AI-સંચાલિત સાધન છે. આ એપ્લિકેશન પશ્ચિમ રેલ્વે પોલીસ, વડોદરા વિભાગ દ્વારા મુંબઈ સ્થિત AI સ્ટાર્ટઅપ સાથે સહયોગથી વિકસાવવામાં આવી હતી.
“અમે માદક દ્રવ્યોથી સંબંધિત ગુનાઓ પ્રત્યે ‘શૂન્ય સહિષ્ણુતા’ નીતિ અપનાવી છે અને કેસ નોંધવાથી લઈને AI સહિત તમામ ઉપલબ્ધ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને દોષિત ઠેરવવા સુધી કોઈ કસર છોડીશું નહીં,” નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું. આ એપ્લિકેશનની કલ્પના પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) કે.એલ.એન. રાવ અને સુરત શહેર પોલીસ કમિશનર અનુપમ સિંહ ગેહલોતના નેતૃત્વમાં કરવામાં આવી હતી, અને તેનો પ્રારંભ અભય સોની, પોલીસ અધિક્ષક (SP), પશ્ચિમ રેલ્વે, વડોદરા દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. “અગાઉ, તપાસ ફક્ત વિશિષ્ટ પોલીસ સ્ટાફ દ્વારા જ કરવામાં આવતી હતી, જેના કારણે કાર્યભાર અને વહીવટી વિલંબ થતો હતો. આ સાધન નવીનતમ RAG-આધારિત AI ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને બળ ગુણક તરીકે કાર્ય કરશે અને દરેક તપાસ અધિકારીને યોગ્ય, પ્રક્રિયા-અનુરૂપ તપાસ કરવા સક્ષમ બનાવશે, જેનાથી NDPS કેસોમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર સુધરશે. હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક કેસ, બેર એક્ટ્સ અને સરકારી માર્ગદર્શિકાનો ઉપયોગ કરીને એપ્લિકેશન વિકસાવવામાં અને તાલીમ આપવામાં આવી હોવાથી, ભ્રામકતાની સંભાવના ન્યૂનતમ છે.
અને પ્રક્રિયાગત ચોકસાઈ વધારે હશે,” અભય સોની, SP, પશ્ચિમ રેલ્વે, વડોદરા, ટેકનોલોજી-સંચાલિત પહેલ પાછળના અધિકારીએ જણાવ્યું. “NDPS કેસોની તપાસમાં મુખ્ય પડકાર પ્રક્રિયાગત પાલન છે. ભૂતકાળમાં આપણે જોયું છે કે, મજબૂત પુરાવા હોવા છતાં, આરોપીઓ ઘણીવાર તપાસ પ્રક્રિયાઓમાં ગાબડાઓનો લાભ મેળવે છે, જેના પરિણામે નિર્દોષ છૂટી જાય છે. આ એપ્લિકેશન દરેક તપાસ અધિકારીને એક વ્યાપક અહેવાલ પ્રદાન કરશે, જે અંતિમ નિર્ણય લેતી વખતે તેનો સંદર્ભ લઈ શકે છે. આ પ્રક્રિયાગત ગાબડાઓને રોકવામાં, તપાસની ગુણવત્તા સુધારવામાં અને આખરે NDPS કેસોમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર વધારવામાં મદદ કરશે. વધુમાં, આ સાધન કોઈપણ રેન્કના પોલીસ સ્ટાફ દ્વારા સંચાલિત કરી શકાય છે અને સાધનનું સરળ સંચાલન નવી ટેકનોલોજીના ઝડપી અપનાવવાની ખાતરી આપે છે,” અધિકારીઓએ ઉમેર્યું.
-> તે તપાસ અધિકારીઓને કેવી રીતે મદદ કરશે? :- પ્રથમ, પોલીસે એપ્લિકેશનમાં FIR અપલોડ કરવાની જરૂર છે, જે તેની સામગ્રીના આધારે વિશ્લેષણ અહેવાલ જનરેટ કરશે. રિપોર્ટ કેસની શક્તિઓ અને નબળાઈઓનું મૂલ્યાંકન કરશે અને કાનૂની ઉપાયો સૂચવશે. આ ટેકનોલોજી NDPS કેસોમાં પોલીસ કર્મચારીઓને વ્યાપક તપાસ માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે, વિવિધ હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓના આધારે ઇનપુટ આપશે, કાનૂની પ્રક્રિયાગત પાલન સુનિશ્ચિત કરશે, કાનૂની દ્રષ્ટિકોણથી FIR માં નબળાઈઓ ઓળખશે, શું કરવું અને શું ન કરવું તે સમજાવશે, તપાસ યોજના તૈયાર કરશે અને પુરાવા ચેકલિસ્ટ પ્રદાન કરશે. આ એપ્લિકેશન તપાસ અધિકારીઓને NDPS કેસોમાં પ્રક્રિયાગત ભૂલો ટાળવા માટે સક્ષમ બનાવશે.
-> આ નવી AI-સંચાલિત સિસ્ટમ શું કરે છે? :- આ એપ્લિકેશન FIR સામગ્રીને ઇનપુટ તરીકે લે છે અને રિપોર્ટ જનરેશન સાથે કેસનું વિગતવાર વિશ્લેષણ પ્રદાન કરે છે. આ મોડેલ નવીનતમ RAG-આધારિત AI ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવ્યું છે અને NDPS કેસોમાં જામીન અને ટ્રાયલ સંબંધિત ઐતિહાસિક હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ, BNS, BNSS, BSA, NDPS એક્ટ, 1985 ના બેર એક્ટ્સ, તેમજ NDPS સંબંધિત સરકારી માર્ગદર્શિકા અને પરિપત્રો પર તાલીમ આપવામાં આવે છે. RAG ટેકનોલોજી-આધારિત AI સિસ્ટમ ફક્ત તેના પ્રશિક્ષિત ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરીને FIRનું વિશ્લેષણ કરે છે અને ઓપન-સોર્સ ઇન્ટરનેટ શોધ પર આધાર રાખતી નથી, જેનાથી ભ્રામકતાની શક્યતા દૂર થાય છે. આ એપ્લિકેશન AI ના ઉપયોગ અંગેના તાજેતરના ગુજરાત હાઇકોર્ટના માર્ગદર્શિકાને અનુસરે છે અને, આ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, ખાસ કરીને ગુજરાત પોલીસ માટે વિકસાવવામાં આવેલી ખાનગી AI સિસ્ટમ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે અને સામાન્ય લોકો માટે સુલભ નથી.
-> કાર્યવાહી માટે આગાહી :- તપાસ માર્ગદર્શિકા પ્રદાન કરવા ઉપરાંત, આ સાધન કોર્ટરૂમ-સ્તરના બચાવ દલીલોની આગાહી કરવા અને હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક કેસ કાયદાઓના આધારે ખંડન આપવા સક્ષમ છે. RAG-આધારિત AI ટેકનોલોજી ભ્રમણા (ખોટી ધારણાઓ) ઘટાડે છે અને તાલીમ પામેલા કેસ કાયદાઓ અને કાનૂની જોગવાઈઓના આધારે સખત રીતે પરિણામો આપે છે.
AI ટૂલ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે
• પોલીસ અધિકારીઓએ સિસ્ટમમાં FIR (પ્રથમ માહિતી અહેવાલ) અપલોડ કરવાની જરૂર છે
• આ ટૂલ કેસનું વિશ્લેષણ કરે છે અને વિગતવાર અહેવાલ જનરેટ કરે છે
• તે કેસની શક્તિઓ અને નબળાઈઓને પ્રકાશિત કરે છે
• તે કાનૂની પગલાં અને સુધારાઓ સૂચવે છે
સિસ્ટમ આ પણ પ્રદાન કરે છે:
• કોર્ટના ચુકાદાઓ પર આધારિત માર્ગદર્શિકા
• યોગ્ય તપાસ પ્રક્રિયાઓ
• પુરાવાઓની ચેકલિસ્ટ
• અધિકારીઓ માટે શું કરવું અને શું ન કરવું
