ગરવી તાકાત ઃ 8-9-2026
ઉત્તર ગુજરાતના ચાર જિલ્લાઓ માટે જીવાદોરી સમાન સાબરમતી નદી પર સ્થિત ઐતિહાસિક ધરોઈ જળાશયને લઈને સ્થાનિક નાગરિકો અને ધરતીપુત્રો માટે અત્યંત મહત્વના અને સાથે સાથે ચિંતા ઉપજાવે તેવા અહેવાલ સામે આવ્યા છે. ચાલુ વર્ષે ચોમાસાની ઋતુ આગળ વધી ચૂકી હોવા છતાં ડેમના ઉપરવાસ વિસ્તારોમાં વરસાદ નહિવત્ રહેતા વિશાળ ડેમ અડધોઅડધ ખાલી જોવા મળી રહ્યો છે. હાલના તબક્કે ધરોઈ ડેમની સપાટી માત્ર 607 ફૂટ આસપાસ પહોંચી છે, જેના પરિણામે જળાશયમાં તેની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના માત્ર 51 ટકા જેટલો જ જળજથ્થો ઉપલબ્ધ બન્યો છે.
સામાન્ય સંજોગોમાં ભૂતકાળના આંકડા અને વરસાદી પેટર્ન પર નજર કરીએ તો દર વર્ષે પવિત્ર શ્રાવણ માસ પૂર્ણ થતા સુધીમાં આ ડેમ 70 થી 80 ટકા કે તેથી પણ વધુ ભરાઈ જતો હોય છે, જેનાથી સમગ્ર ઉત્તર ગુજરાતમાં રાહતનો માહોલ સર્જાતો હતો. જોકે આ વર્ષે મુખ્યત્વે ડેમના કેચમેન્ટ એરિયા એવા રાજસ્થાન સ્થિત ઉપરવાસના વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ ખૂબ જ નબળું રહ્યું છે. ઉપરવાસમાં યોગ્ય વરસાદ ન પડવાને કારણે સાબરમતી નદીમાંથી ડેમમાં થતી નવા પાણીની આવક લગભગ તળિયે બેસી ગઈ છે. મહેસાણા જિલ્લા યોજના હેઠળ સમાવિષ્ટ આ મહત્વપૂર્ણ જળાશયમાં નવા નીર ન આવતા જળસપાટી ચિંતાજનક સ્તરે અટકી પડી છે.
જળાશયમાં ઉપલબ્ધ પાણીના જથ્થા અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા ધરોઈ ડેમના અધિકારી હરપાલ સિંહે સત્તાવાર માહિતી આપી હતી કે, વર્તમાન સંજોગોમાં ડેમમાં સંગ્રહાયેલું 51 ટકા પાણી પીવાના હેતુ માટે સંપૂર્ણપણે પૂરતું અને સલામત છે. આ જથ્થાના સુવ્યવસ્થિત વિતરણ થકી મહેસાણા, બનાસકાંઠા, પાટણ અને સાબરકાંઠા જિલ્લાના વિવિધ તાલુકાઓની અંદાજે 20 લાખથી વધુ જનસંખ્યાને આવનારા ડિસેમ્બર મહિના સુધી અને ત્યારબાદ આગામી ચોમાસા સુધી કોઈપણ જાતની અગવડ વિના નિયમિત પીવાનું પાણી પૂરું પાડી શકાશે.
વિસ્તૃત આયોજન મુજબ આ જળાશયમાંથી મહેસાણા જિલ્લાના કડી, બેચરાજી અને જોટાણા તાલુકા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાં પીવાનું શુદ્ધ પાણી વિતરણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત બનાસકાંઠા જિલ્લાના વડગામ અને દાંતા તાલુકા, પાટણ જિલ્લાના સિદ્ધપુર અને ચાણસ્મા તેમજ સાબરકાંઠા જિલ્લાના ઈડર, વડાલી અને ખેડબ્રહ્મા તાલુકાના ગ્રામ્ય અને શહેરી વિસ્તારોની તરસ ધરોઈના નીરથી છીપાવવામાં આવી રહી છે. વિશાળ જનસંખ્યા માટે પીવાના પાણીનું મોટું સંકટ હાલ પૂરતું ટળી ગયું હોવાથી તંત્ર અને પ્રજા બંને માટે આ એક મોટો હાશકારો છે.
પીવાના પાણીની સમસ્યા હળવી થઈ હોવા છતાં ખરી વિટંબણા ખેતી ક્ષેત્રે ઊભી થવાના પૂરા એંધાણ વર્તાઈ રહ્યા છે. ઉત્તર ગુજરાતના ખેડૂતો દર વર્ષે રવિ ઋતુમાં શિયાળુ પાકના વાવેતર અને પાક પકવવા માટે ધરોઈ ડેમની કેનાલો મારફતે મળતા સિંચાઈના પાણી પર જ નિર્ભર રહેતા હોય છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ડેમ પ્રશાસન દ્વારા હાલ સિંચાઈ માટે પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું નથી, તેમજ સરકાર તરફથી પણ સિંચાઈનું પાણી કેનાલોમાં વહાવવા અંગે કોઈ નીતિગત મંજૂરી કે સૂચના મળી નથી.
આગામી દિવસોમાં જો મેઘરાજા ફરી સક્રિય નહીં થાય અને ઉપરવાસમાં ભારે વરસાદને કારણે ડેમમાં નવા નીરની નોંધપાત્ર આવક નહીં વધે, તો તંત્ર માટે સિંચાઈ હેતુસર પાણી આપવું લગભગ અશક્ય બની જશે. શિયાળુ પાક જેવા કે ઘઉં, રાયડો, જીરું અને બટાકાના વાવેતરની આશા રાખીને બેઠેલા હજારો ખેડૂતોને જો કેનાલનું પાણી નહીં મળે, તો ભારે મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવાનો વારો આવશે. સિંચાઈના અભાવે ખેતી પાકો જોખમાવાની ભીતિ સેવાતા હાલ ધરતીપુત્રો આકાશ તરફ મીટ માંડીને બેઠા છે.
