ગરવી તાકાત ગાંધીનગર : શિક્ષણની ગુણવત્તા વધારવા, શિક્ષણ પ્રણાલીને વધુ વિદ્યાર્થી-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવા અને શિક્ષણની સાથે બાળકના કૌશલ્યનું વ્યાપક મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ગુજરાત સરકારે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ૨૦૨૦ અને રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા – શાળા શિક્ષણ હેઠળ ૩૬૦° વ્યાપક મૂલ્યાંકન માળખું લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ માળખું ટૂંક સમયમાં રાજ્યભરમાં ધોરણ ૧ થી ૮ ના તમામ ધોરણોમાં લાગુ કરવામાં આવશે. આ હેતુ માટે, રાજ્ય સરકારે શિક્ષણવિદ ડૉ. જયેન્દ્રસિંહ જાદવની અધ્યક્ષતામાં શિક્ષણ નિષ્ણાતોની એક સમિતિની રચના કરી હતી. સમિતિએ પોતાનો અહેવાલ મુખ્યમંત્રીને સુપરત કર્યો હતો, જેના આધારે ચાલુ શૈક્ષણિક વર્ષથી ૩૬૦-ડિગ્રી મૂલ્યાંકન લાગુ કરવામાં આવશે. આ મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ વિદ્યાર્થીઓના જ્ઞાન, કુશળતા, મૂલ્યો, વર્તન, સહકાર અને વલણનું મૂલ્યાંકન કરશે, જે શિક્ષણને વધુ સમાવિષ્ટ અને સર્વાંગી બનાવશે.
આ નવો અભિગમ પરંપરાગત ગુણ-આધારિત મૂલ્યાંકન પ્રણાલીથી અલગ છે. હવે, વિદ્યાર્થીઓનું મૂલ્યાંકન ફક્ત શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ માટે જ નહીં પરંતુ જ્ઞાનાત્મક, લાગણીશીલ અને સાયકોમોટર ક્ષેત્રોમાં તેમના એકંદર વિકાસ માટે પણ કરવામાં આવશે. એક હોલિસ્ટિક પ્રોગ્રેસ કાર્ડ (HPC) ચાર હિસ્સેદારો – શિક્ષકો, સાથીદારો, માતાપિતા અને વિદ્યાર્થી પોતે – ના યોગદાન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવશે જે ફક્ત રિપોર્ટ કાર્ડને બદલે પ્રગતિના દર્પણ તરીકે સેવા આપે છે. શિક્ષકોને આ હેતુ માટે ખાસ તાલીમ આપવામાં આવશે. નવી મૂલ્યાંકન પ્રણાલીનો પ્રાથમિક ધ્યેય મૂલ્યાંકનને શીખવા માટેનું સાધન બનાવવાનો છે – ફક્ત પરીક્ષાની તૈયારી જ નહીં – પરંતુ જીવન કૌશલ્યના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ અભિગમ વિદ્યાર્થીઓમાં જવાબદારી, સ્વ-જાગૃતિ અને સતત સુધારણા માટે માનસિકતાને પ્રોત્સાહન આપશે. શિક્ષકોના ડેટા એન્ટ્રી વર્કલોડને ઘટાડવા અને વિદ્યાર્થીઓ પર વારંવાર લેખિત પરીક્ષણોનો બોજ હળવો કરવા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. યુનિટ ટેસ્ટનું ફોર્મેટ વધુ સરળ, વ્યવહારુ અને વિદ્યાર્થી-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવામાં આવશે.
-> ૩૬૦° વ્યાપક મૂલ્યાંકનનો ખ્યાલ :- NEP ૨૦૨૦ હેઠળ, પ્રાથમિક શાળાઓમાં ૩૬૦-ડિગ્રી મૂલ્યાંકન શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓને માપવાથી આગળ વધે છે – તે વિદ્યાર્થીના સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે જ્ઞાનાત્મક, લાગણીશીલ અને મનોરોગ ચિકિત્સા પાસાઓને આવરી લે છે.
-> બહુ-હિતધારક મૂલ્યાંકન :- શિક્ષકનું મૂલ્યાંકન: શિક્ષક વિદ્યાર્થીના શૈક્ષણિક પ્રદર્શન, વર્ગખંડની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગીદારી, શીખવાની શૈલી અને વર્તનનું મૂલ્યાંકન કરશે.
-> સાથી મૂલ્યાંકન :- વિદ્યાર્થીઓ એકબીજાના પ્રદર્શન, સહકારી વર્તન અને ટીમવર્ક કૌશલ્યનું મૂલ્યાંકન કરશે, પરસ્પર સમજણ અને જવાબદારીની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપશે.
-> માતાપિતાનું મૂલ્યાંકન :- માતાપિતા બાળકના ઘરે શિક્ષણ વાતાવરણ, રુચિઓ, શોખ અને વર્તન પર પ્રતિસાદ આપશે, જે શાળાને વિદ્યાર્થીના એકંદર વ્યક્તિત્વને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ કરશે.
-> સ્વ-મૂલ્યાંકન :- વિદ્યાર્થીઓ પોતાના પ્રદર્શન, શક્તિઓ અને સુધારણા માટેના ક્ષેત્રોનું મૂલ્યાંકન કરશે – સ્વ-જાગૃતિ અને સ્વ-વિકાસ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું.
-> હોલિસ્ટિક પ્રોગ્રેસ કાર્ડ (HPC) :- HPC વિદ્યાર્થીના જ્ઞાનાત્મક, ભાવનાત્મક અને મનોવૈજ્ઞાનિક વિકાસ પર વિગતવાર માહિતી રેકોર્ડ કરશે. શિક્ષકો, સાથીદારો, માતાપિતા અને વિદ્યાર્થીના ઇનપુટ્સ સાથે, તે શક્તિઓ અને સુધારણા ક્ષેત્રોનું સ્પષ્ટ ચિત્ર આપશે. આ પ્રક્રિયા “જેમ શિક્ષણ, તેમ મૂલ્યાંકન” ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે. તેનો હેતુ બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસ, જવાબદારી અને સતત પ્રગતિની ભાવના બનાવવાનો છે – તેમના ભવિષ્ય માટે મજબૂત પાયો નાખવો.
-> ગુજરાતમાં અમલીકરણ :- આ માળખાને અમલમાં મૂકવા માટે, શિક્ષણ વિભાગે હાલના પડકારોનો સામનો કરવા માટે શિક્ષક સંગઠનો, નિષ્ણાતો અને સામાજિક સંગઠનોનો સંપર્ક કર્યો છે. NCERT અને PARAKH (પર્ફોર્મન્સ એસેસમેન્ટ, રિવ્યુ, અને વિશ્લેષણ ઓફ નોલેજ ફોર હોલિસ્ટિક ડેવલપમેન્ટ) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા હોલિસ્ટિક પ્રોગ્રેસ કાર્ડના આધારે, સમિતિએ ગુજરાતની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ એક સંસ્કરણ તૈયાર કર્યું છે. શિક્ષકો, માતાપિતા અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે સક્રિય સંચારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્યની શાળાઓમાં આ અપનાવવામાં આવશે. નોંધનીય છે કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે, CBSE શાળાઓ અને કેન્દ્રીય વિદ્યાલયોએ પહેલાથી જ આ માળખાને અપનાવી લીધું છે. રાષ્ટ્રીય સંસ્કરણ ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના PARAKH દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું અને તાજેતરમાં NCERT દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આને સંદર્ભ તરીકે લેતા, ગુજરાતે રાજ્યવ્યાપી અમલીકરણ માટે પોતાનું હોલિસ્ટિક પ્રોગ્રેસ કાર્ડ વિકસાવ્યું છે.
