ગરવી તાકાત ગાંધીનગર : ગુજરાતમાં જાતિ-સૉર્ટેડ વીર્ય દ્વારા પશુઓના કૃત્રિમ ગર્ભાધાનમાં પાંચ ગણો વધારો જોવા મળ્યો છે, આ ટેકનોલોજીથી માદા વાછરડાનો જન્મ દર 94 ટકા સુધી પહોંચ્યો છે, જેનાથી દૂધ ઉત્પાદન અને ગ્રામીણ આવકની સંભાવનાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, એમ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા ચાર વર્ષમાં, રાજ્યભરમાં 2.80 લાખથી વધુ પશુઓને જાતિ-સૉર્ટેડ વીર્યનો ઉપયોગ કરીને ગર્ભાધાન કરવામાં આવ્યું છે, જે ગુજરાતના ગ્રામીણ અર્થતંત્રના મુખ્ય સ્તંભોમાંના એક, પશુપાલન ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે અપનાવવામાં આવેલી આધુનિક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે.
પરંપરાગત ફ્રોઝન વીર્યથી વિપરીત, જેના પરિણામે લગભગ સમાન સંખ્યામાં નર અને માદા વાછરડાઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જાતિ-સૉર્ટેડ વીર્ય 85-90 ટકા માદા સંતાનો સુનિશ્ચિત કરે છે. ગુજરાત સરકારે 2022-23માં પશુપાલન વિભાગ દ્વારા આ ટેકનોલોજી રજૂ કરી હતી, શરૂઆતમાં પ્રતિ ડોઝ 300 રૂપિયાની સેવા ફી વસૂલવામાં આવતી હતી. પ્રથમ બે વર્ષ દરમિયાન, 2022-23 માં 25,746 પ્રાણીઓ અને 2023-24 માં 25,620 પ્રાણીઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. 2024 માં, રાજ્ય સરકારે સેવા ફીમાં તીવ્ર ઘટાડો કરીને પ્રતિ ડોઝ 50 રૂપિયા કર્યો, જેના કારણે દત્તક લેવાની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. પરિણામે, 2024-25 માં 1,30,925 પ્રાણીઓને ગર્ભાધાન કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે આ વર્ષે ઓક્ટોબર સુધીમાં 1,00,178 પ્રાણીઓને ડોઝ આપવામાં આવ્યા હતા.
સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, સેક્સ-સૉર્ટેડ વીર્ય દ્વારા વાછરડાં ઉગાડવામાં આવેલા 94 ટકા પ્રાણીઓએ માદા વાછરડાં ઉત્પન્ન કર્યા છે, જે ટેકનોલોજીની અસરકારકતા પર ભાર મૂકે છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સેક્સ-સૉર્ટેડ વીર્યનો વ્યાપક ઉપયોગ નર વાછરડાંની સંખ્યામાં ઘટાડો કરશે, રખડતા પ્રાણીઓ અને ગેરકાયદેસર કતલની સમસ્યાને કાબુમાં લેવામાં મદદ કરશે તેવી અપેક્ષા છે. તેનાથી દૂધ ઉત્પાદનમાં વધારો થશે, પશુઓના આનુવંશિકતામાં સુધારો થશે, સંવર્ધન સંબંધિત પડકારો ઘટશે અને વધારાના વાછરડાં અને વાછરડાંના વેચાણ દ્વારા ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થશે. દરમિયાન, રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન હેઠળ, ભારત સરકારે ગુજરાતના પાટણમાં ફ્રોઝન સીમેન સ્ટેશન ખાતે સેક્સ-સૉર્ટેડ સીમેન ઉત્પાદન સુવિધા સ્થાપિત કરવા માટે રૂ. 47.50 કરોડના પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી છે. આ સુવિધા રાજ્યભરના પશુપાલકો માટે સસ્તા સેક્સ-સૉર્ટેડ સીમેન ડોઝની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
