ગરવી તાકાત ગાંધીનગર : ગુજરાત સરકાર ગુજરાત બિલ નંબર 1 ઓફ 2026, જેનું નામ ગુજરાત દુકાનો અને સ્થાપના (રોજગારનું નિયમન અને સેવાની શરતો) (સુધારા) બિલ, 2026 છે, રાજ્ય વિધાનસભામાં રજૂ કરવા માટે તૈયાર છે. શ્રમ, કૌશલ્ય વિકાસ અને રોજગાર મંત્રી કુંવરજીભાઈ બાવળિયા દ્વારા રજૂ કરાયેલ, આ બિલનો હેતુ શ્રમ નિયમોને આધુનિક બનાવવા અને ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે રોજગારની તકોનો વિસ્તાર કરવાનો છે.
-> કામદાર થ્રેશોલ્ડ બમણું કરવું :- બિલમાં પ્રસ્તાવિત એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર એ કાયદા હેઠળ ચોક્કસ નિયમો માટે કાર્યકર થ્રેશોલ્ડમાં વધારો છે. આ સુધારામાં “દસ” કે તેથી વધુ કામદારોને રોજગારી આપતી સંસ્થાઓથી “વીસ” કે તેથી વધુ કામદારોને રોજગારી આપતી સંસ્થાઓ સુધીની મર્યાદા બદલવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ પગલાનો હેતુ રાજ્યભરના નાના વ્યવસાયો અને દુકાનો માટે વધુ સુગમતા પ્રદાન કરવાનો છે.
-> મહિલાઓ માટે 24-કલાક રોજગાર :- બિલની સૌથી મુખ્ય વિશેષતાઓમાંની એક મહિલાઓને રાત્રિ શિફ્ટ દરમિયાન કામ કરવાની જોગવાઈ છે. સુધારેલી કલમ ૧૩ હેઠળ, મહિલા કામદારોને રાત્રે ૯ વાગ્યાથી સવારે ૬ વાગ્યા સુધી કામ કરવાની પરવાનગી આપી શકાય છે, જો કે તેઓ તેમની જાણકાર સંમતિ આપે. જો કે, આ પરવાનગી નોકરીદાતા દ્વારા અનેક સલામતી અને કલ્યાણકારી શરતો પૂર્ણ કરવાને આધીન છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
• આરામ ખંડ અને રાત્રિ ઘોડિયાઘર પૂરું પાડવું.
• મહિલાઓ માટે અલગ શૌચાલય સુનિશ્ચિત કરવા.
• મહિલાઓના ગૌરવ અને સલામતીનું રક્ષણ કરવું અને જાતીય સતામણી અટકાવવી.
• મહિલા કામદારો માટે સંસ્થાથી તેમના નિવાસસ્થાન સુધી પરિવહનની વ્યવસ્થા કરવી.
• રાજ્ય સરકાર જાહેર હિત માટે જરૂરી લાગે તો સત્તાવાર સૂચના દ્વારા ચોક્કસ વિસ્તારોમાં આવા રોજગારને પ્રતિબંધિત અથવા નિયમન કરવાની સત્તા પણ જાળવી રાખે છે.
-> કામના કલાકો અને ઓવરટાઇમમાં ફેરફાર :- આધુનિક વ્યવસાયિક જરૂરિયાતોને અનુરૂપ બિલ વધુ લવચીક કામના કલાકો રજૂ કરે છે. મહત્તમ દૈનિક કાર્ય મર્યાદા નવ કલાકથી વધારીને દસ કલાક કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. વધુમાં, ફરજિયાત આરામ અંતરાલ પહેલાં સતત કામ માટેની મર્યાદા પાંચ કલાકથી વધારીને છ કલાક કરવામાં આવશે. ઓવરટાઇમ અંગે, બિલમાં એક ક્વાર્ટરમાં કોઈપણ કામદાર માટે કુલ માન્ય ઓવરટાઇમ કલાકો ૧૨૫ કલાકથી વધારીને ૧૪૪ કલાક કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ ફેરફારો વ્યવસાયોને પીક પીરિયડ્સને વધુ અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવામાં મદદ કરવા માટે રચાયેલ છે, જ્યારે કામદારોને વધારાના કલાકો માટે તેમના સામાન્ય વેતન દરથી બમણા વળતર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે.
-> પૂર્વવર્તી અરજી અને કાયદાકીય સંદર્ભ :- એકવાર પસાર થયા પછી, આ કાયદો 16 ડિસેમ્બર, 2025 થી પાછલી અસરથી અમલમાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવશે. તે સત્તાવાર રીતે ગુજરાત દુકાનો અને સ્થાપનાઓ (રોજગાર અને સેવાની શરતોનું નિયમન) (સુધારા) વટહુકમ, 2025 ને બદલે છે, જે વિધાનસભા સત્ર ચાલુ ન હોય ત્યારે જારી કરવામાં આવ્યો હતો. “ઉદ્દેશો અને કારણોના નિવેદન” અનુસાર, આ સુધારા કાર્યકારી પરિસ્થિતિઓમાં સુધારો કરવા, કાર્યસ્થળમાં લિંગ સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને સરળ ઓનલાઈન નોંધણી પ્રક્રિયાઓ સાથે વર્ષમાં 365 દિવસ વ્યવસાયો ચલાવવાની સ્વતંત્રતા પ્રદાન કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
